Ընտրիր ստորև ներկայացված վայրերից քո նախընտրածները «Կազմել իմ տուրը» բաժնում։ Օրերի քանակը, մեքենան և հավելյալ ծառայությունները ընտրում ես դու, իսկ վերջնական երթուղին հաստատվում է առանձին։
Ներառված է
Ընտրված երթուղու տրանսպորտ՝ համաձայնեցված մեքենայով
Խմելու ջուր՝ բոլոր մեքենաներում
Ծրագրում նշված այցելությունների և կանգառների կազմակերպում
Ներառված չէ
Ընտրված վայրերի մուտքի տոմսեր՝ օրինակ Գառնի, Քարերի սիմֆոնիա, Ամբերդ, Զվարթնոց կամ Արենի-1
Ճոպանուղի, նավակ, ձիավարություն կամ այլ զբաղմունք՝ եթե չի ընտրվել և հաստատվել գնառաջարկում
Ընտրված գինեգործարանների համտեսներ, գործարանի այցեր և թանգարաններ՝ առանց առանձին հաստատման
Գիշերակաց՝ եթե չի ընտրվել և հաստատվել բազմօրյա փաթեթում
Խուստուփի կամ այլ լեռան վերելք, լեռնային ուղեկցում և սարքավորումներ՝ առանց հատուկ ծրագրի
Սնունդ և այլ խմիչքներ երթուղու ընթացքում․ մեքենայում խմելու ջուրը ներառված է
Առանձին ուղեկցորդ կամ թարգմանիչ՝ առանց փաթեթում հատուկ հաստատման
Անձնական գնումներ և հուշանվերներ
Լրացուցիչ ծառայությունը ներառվում է միայն այն դեպքում, երբ ընտրված է և հաստատված է քո վերջնական փաթեթում։ Մեքենայի տեսակը, մեկնելու ու վերադարձի վայրերը և այցերի հասանելիությունը հաստատվում են մինչև ամրագրումը։
Տուրի ծրագիր
01
Գառնիի տաճար
Գառնին ներկայացնում է Հայաստանի նախաքրիստոնեական ժառանգությունը՝ հունահռոմեական ոճի սյունաշարով ու Ազատի կիրճին նայող դիրքով։ Տարածքում ուշադրություն կդարձնենք նաև հնագույն ամրոցի և արքայական բաղնիքի մնացորդներին։ Տաճարի բարձր աստիճաններով բարձրանալիս անհրաժեշտ է զգուշություն։ Կայցելենք Գառնիի տաճարի տարածք՝ ծանոթանալու քարե սյունաշարին և բացվող լեռնային տեսարաններին։ Կունենանք ժամանակ զբոսանքի և լուսանկարների համար։
Ուշադրություն դարձրեք սյուների համաչափությանը և քանդակազարդ քիվերին․ դրանք տարբերվում են երթուղու քրիստոնեական վանքերի ճարտարապետությունից։ Տաճարի շրջակայքն ու կիրճի դիտակետերը կարելի է դիտել առանձին՝ լուսանկարներում ընդգրկելով թե՛ կառույցը, թե՛ բնապատկերը։
02
Գեղարդի վանք
Գեղարդի մի մասը կառուցված է անմիջապես ժայռի մեջ, իսկ քանդակազարդ մուտքերը, խաչքարերն ու քարե սրահների արձագանքը առանձնահատուկ միջավայր են ստեղծում։ Համալիրի անունը կապված է քրիստոնեական ավանդության մեջ հիշատակվող գեղարդի հետ։ Գործող սրբավայրում պետք է պահպանել լռությունն ու հարգալից հագուստը։ Կշրջենք Գեղարդի վանական համալիրում և կտեսնենք ժայռի մեջ փորված սրահները։ Այցը համադրում է ճարտարապետությունն ու կիրճի բնապատկերները։
Գեղարդի վանքն ու Ազատի վերին հովիտը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության մաս են։ Այցի ընթացքում համեմատեք արտաքին եկեղեցական կառույցներն ու ժայռափոր սրահները․ քարե պատերի լուսավորությունն ու արձագանքը յուրաքանչյուր տարածքին տարբեր բնույթ են տալիս։
03
Քարերի սիմֆոնիա
Բազալտե բազմակողմ սյուները գոյացել են հրաբխային լավայի սառեցման ընթացքում և հիշեցնում են հսկայական երգեհոնի խողովակներ։ Քարե պատերի տակով անցնող արահետից երևում են Ազատ գետի կիրճի տարբեր հատվածները։ Զբոսանքի համար նախընտրելի են հարմար, չսահող կոշիկները։ Կիջնենք Ազատի կիրճ՝ տեսնելու Քարերի սիմֆոնիայի բազալտե սյուները։ Այստեղ նախատեսվում է քայլքով զբոսանք և լուսանկարչական կանգառ։
Սյուները միանման չեն․ կիրճի տարբեր հատվածներում երևում են ուղղաձիգ, թեքված և կոր շարքեր։ Լուսանկարելու համար օգտակար է մի քանի քայլ հեռանալ պատից, որպեսզի կադրում երևա ամբողջ քարե «երգեհոնը»։ Քարերին բարձրանալը զբոսանքի մաս չէ։
04
Էջմիածին
Վաղարշապատում գտնվող Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր կենտրոնն է։ Այստեղ կարելի է տեսնել Մայր Տաճարի ճարտարապետությունը, խաչքարերն ու շրջակա եկեղեցական կառույցները։ Գանձատան կամ թանգարանի այցելությունը ծրագրի սովորական զբոսանքից առանձին է համաձայնեցվում։ Կայցելենք Էջմիածնի հոգևոր կենտրոնի տարածք և կծանոթանանք քաղաքի եկեղեցական ճարտարապետությանը։ Ներսի այցելությունները կախված են տվյալ օրվա բաց լինելուց։
Մայր Աթոռը ներկայացնում է ոչ միայն եկեղեցական ճարտարապետություն, այլև Հայաստանի հոգևոր կյանքի կենտրոնը։ Տարածքի զբոսանքը, տաճարի ներսի դիտումը և թանգարանների այցելությունը տարբեր մասեր են․ ներս մտնելու և թանգարան դիտելու հնարավորությունը ճշտվում է առանձին։
05
Սևանա լիճ
Սևանը Հայաստանի գլխավոր բարձրադիր քաղցրահամ լիճն է՝ շրջապատված լեռնաշղթաներով։ Ջրի գույնը փոխվում է լույսից ու եղանակից՝ կապույտից մինչև կանաչավուն երանգներ։ Ափին նույնիսկ ամռանը կարող է քամոտ լինել, ուստի օգտակար է ունենալ թեթև բաճկոն։ Կկանգնենք Սևանա լճի մոտ՝ վայելելու ափի և լեռների տեսարանները։ Նավակով զբոսանքը կարելի է ավելացնել առանձին՝ եղանակի և հասանելիության պայմանով։
Ափից տեսարանը փոխվում է լույսի և եղանակի հետ․ լճի գույնը կարող է անցնել բաց կապույտից մինչև մուգ երանգների։ Լճափնյա կանգառը կարելի է համադրել Սևանավանքի բարձրադիր դիտակետի հետ։ Լողն ու նավակով զբոսանքը սովորական լուսանկարչական կանգառից առանձին ծառայություններ են։
06
Հաղարծինի վանք
Անտառապատ լեռների մեջ գտնվող համալիրը ներկայացնում է միջնադարյան վանական ճարտարապետությունը։ Եկեղեցիների կողքին առանձնանում է քարե սյուներով ու կամարներով սեղանատունը։ Այցը կարելի է համատեղել շրջակա կանաչ տեսարանների հանգիստ դիտման հետ՝ առանց երկար քայլարշավի։ Կայցելենք անտառապատ լեռների մեջ գտնվող Հաղարծինի վանական համալիր։ Կունենանք ժամանակ տարածքում շրջելու և բնության տեսարանները լուսանկարելու համար։
Համալիրը հետաքրքիր է ոչ միայն եկեղեցիներով, այլև քարե սեղաններով սեղանատան ճարտարապետությամբ։ Անտառապատ շրջակայքը հնարավորություն է տալիս կառույցները դիտելու տարբեր հեռավորություններից։ Տեղում կարճ զբոսանքը անտառային երկար արշավ չի ներառում։
07
Խոր Վիրապ և Արարատ
Խոր Վիրապը կապված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի բանտարկության և Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման պատմության հետ։ Վանքի բակից պարզ օրերին երևում է Արարատը և Արարատյան դաշտը։ Ստորգետնյա խուց իջնելը կամավոր է․ մուտքը նեղ է և պահանջում է սանդուղքով իջնել։ Կայցելենք Խոր Վիրապի վանական համալիր և նրա դիտակետերը։ Պարզ եղանակին այստեղից բացվում է Արարատի տեսարանը։
Խոր Վիրապի պատմությունը կապված է Գրիգոր Լուսավորչի բանտարկության մասին քրիստոնեական ավանդության հետ։ Ստորգետնյա խուց իջնելը կամընտիր է և իրականացվում է նեղ սանդուղքով։ Արարատի ամբողջական տեսանելիությունը կախված է ամպամածությունից և օդի պարզությունից։
08
Նորավանք
Կարմիր ժայռերի մեջ գտնվող Նորավանքը կապված է Օրբելյան իշխանական տան և միջնադարյան հոգևոր ու կրթական կյանքի հետ։ Հատկապես տպավորիչ են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արտաքին աստիճաններն ու քանդակազարդ մուտքերը։ Բարձր ու նեղ աստիճաններով բարձրանալը պարտադիր չէ։ Կուղևորվենք Նորավանք՝ կարմրավուն ժայռերով շրջապատված վանական համալիր։ Կշրջենք տարածքում և կկանգնենք կիրճի տեսարանների մոտ։
Այստեղ բնապատկերն ու ճարտարապետությունը լրացնում են միմյանց․ կարմրավուն ժայռերի ֆոնին առանձնանում են քարե քանդակները և եկեղեցու նեղ արտաքին աստիճանները։ Ավելի ամբողջական դիտման համար շրջեք բակով՝ ուշադրություն դարձնելով ճակատների մանրամասներին։ Վերին հարկ բարձրանալը պարտադիր չէ։
09
Տաթևի վանք
Տաթևը Սյունիքի նշանավոր վանական և միջնադարյան կրթական կենտրոններից է։ Պարսպապատ տարածքում կտեսնենք եկեղեցիների ճարտարապետությունը, քարե բակերն ու կիրճին նայող դիրքը։ Վանքի այցելությունն ու ճոպանուղու ուղևորությունը տարբեր ծառայություններ են․ ճոպանուղու ընտրությունը հաստատվում է առանձին։ Կայցելենք Տաթևի վանք՝ Որոտանի կիրճի հարևանությամբ։ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղով անցումը հնարավոր է առանձին վճարով և գործող գրաֆիկի պայմանով։
Տաթևը միջնադարյան կրթական և հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոն էր։ Բակի տարբեր հատվածներից բացվում են Որոտանի կիրճի տեսարաններ, իսկ եկեղեցիներն ու պաշտպանական պատերը ցույց են տալիս համալիրի բազմաբնույթ դերը։ Ճոպանուղով անցումը վանքի այցից առանձին ծառայություն է։
10
Գյումրի
Գյումրին հայտնի է սև ու կարմիր տուֆից կառուցված շենքերով, արհեստների ավանդույթներով և մշակութային աշխույժ կյանքով։ Կումայրի պատմական միջավայրում կարելի է տեսնել հին պատշգամբներ, զարդաքանդակներ և քաղաքային հրապարակներ։ Թանգարանի ընտրությունը կախված է հետաքրքրություններից և առանձին համաձայնեցումից։ Կզբոսնենք Գյումրիի կենտրոնական փողոցներով՝ ծանոթանալու քաղաքի քարե շենքերին և տեղական միջավայրին։ Թանգարանների այցերը կարելի է համաձայնեցնել առանձին։
Հին քաղաքում ուշադրություն դարձրեք տուֆակերտ տների զարդարանքներին, դռներին և պատշգամբներին։ Գյումրու կերպարը կապված է արհեստների, արվեստի և հումորի ավանդույթների հետ։ Թանգարանները կամ վարպետաց դասերը կարելի է ներառել միայն նախապես ընտրված ծրագրով։
11
Հաղպատի վանք
Հաղպատը միջնադարյան հոգևոր և ձեռագրական կենտրոն է, որը Սանահինի հետ ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Համալիրում ուշադրություն են գրավում գավիթները, զանգակատունն ու խաչքարերը։ Տարածքով քայլելիս կարելի է դիտել Լոռու բլուրներն ու կիրճի ուղղությամբ բացվող տեսարանները։ Կշրջենք Հաղպատի վանական համալիրում՝ տեսնելու նրա եկեղեցիները և քարե կառույցները։ Կանգառը նաև հնարավորություն է վայելելու Լոռու բնապատկերները։
Հաղպատն ու Սանահինը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության համատեղ հուշարձան են։ Համալիրը բացահայտելիս ուշադրություն դարձրեք գավիթների, խաչքարերի և շենքերի միջև անցումների կառուցվածքին․ այստեղ կարելի է պատկերացնել միջնադարյան վանական համայնքի առօրյան։
12
Ամբերդի ամրոց
Ամբերդը Արագածի լանջերին գտնվող միջնադարյան պաշտպանական համալիր է՝ բերդի մնացորդներով և Վահրամաշեն եկեղեցով։ Նրա դիրքը թույլ էր տալիս վերահսկել շրջակա կիրճերն ու ճանապարհները։ Քարքարոտ տարածքը պահանջում է զգույշ քայլել, իսկ այցելությունը կախված է լեռնային ճանապարհի վիճակից։ Կայցելենք Ամբերդի ամրոցի տարածք և շրջակա դիտակետերը։ Լեռնային ճանապարհի հասանելիությունը նախապես հաստատվում է՝ ըստ սեզոնի և եղանակի։
Դիտեք ամրոցի դիրքը՝ այն հասկանալու համար որպես պաշտպանական կառույց, ոչ միայն լուսանկարչական տեսարան։ Պատերի բացվածքներից և շրջակա տարածքից բացվում են լեռնային լայն պատկերներ։ Այցը նախատեսվում է ամրոցի հասանելի հատվածներում․ եղանակը կարող է փոխել ճանապարհի պայմանները։
13
Ծաղկաձոր
Ծաղկաձորը լեռնային հանգստավայր է՝ հայտնի անտառապատ լանջերով և ձմեռային մարզաձևերով։ Քաղաքում կարելի է համատեղել հանգիստ զբոսանքը Կեչառիսի վանքի այցելության հետ։ Ճոպանուղին կամ դահուկային ծառայությունները պատվիրելու դեպքում դրանք համաձայնեցվում են առանձին։ Կծանոթանանք Ծաղկաձորի հանգստավայրին և լեռնային միջավայրին։ Ճոպանուղու այցը կարող է ավելացվել առանձին՝ ըստ ցանկության և աշխատանքի գրաֆիկի։
Ծաղկաձորը կարելի է բացահայտել հանգստավայրի և պատմական Կեչառիսի համադրությամբ։ Քաղաքի զբոսանքը, ճոպանուղու ուղևորությունն ու ձմեռային սպորտը տարբեր ծրագրեր են։ Ճոպանուղու աշխատանքը և ընտրված հատվածի տոմսը պետք է ճշտել ամրագրման պահին։
14
Խնձորեսկի ճոճվող կամուրջ
Հին Խնձորեսկը հայտնի է ժայռափոր բնակավայրով, որտեղ քարանձավները նախկինում օգտագործվել են որպես տներ։ Կիրճի վրայով անցնող ճոճվող կամուրջը միացնում է հին բնակավայրի հատվածները։ Մոտեցումը ներառում է երկար աստիճաններ, իսկ կամուրջը կարող է շարժվել քայլելիս։ Կայցելենք Խնձորեսկի ճոճվող կամուրջը և կիրճի տեսարանները։ Կամրջին հասնելը ներառում է քայլք ու աստիճաններ, ուստի այցի տեմպը նախապես համաձայնեցնում ենք։
Քարանձավային բնակատեղիների տեսքը օգնում է պատկերացնել, թե ինչպես են մարդիկ հարմարեցրել ժայռերը բնակության համար։ Կամրջի անցումը և հին բնակավայրի ավելի երկար շրջայցը տարբեր ծանրաբեռնվածություն ունեն։ Քայլելու ծավալը որոշվում է նախապես՝ հաշվի առնելով աստիճաններն ու վերադարձի բարձրացումը։
15
Մարմաշենի վանական համալիր
Մարմաշենը գտնվում է Ախուրյան գետի հովտում՝ Գյումրիի մոտ։ Համալիրի կարմրավուն քարե եկեղեցիների ճակատները զարդարված են կամարաշարերով ու նուրբ քանդակներով։ Գետի հարևանությամբ հանգիստ միջավայրը հարմար է ճարտարապետությունը և բնությունը միասին դիտելու համար։ Կայցելենք Մարմաշենի վանական համալիր՝ բաց բնապատկերների մեջ։ Կունենանք ժամանակ եկեղեցիների արտաքին ճարտարապետությունն ու տարածքը դիտելու համար։
Մարմարաշենի պատմության մեջ կարևոր տեղ ունի միջնադարյան մշակութային կյանքը։ Եկեղեցիների արտաքին կամարաշարերը լավ են երևում բակով շրջելիս։ Ախուրյանի հովտի բաց տարածքը հարմար է համալիրի ընդհանուր տեսքն ու քարերի գունային տարբերությունները դիտելու համար։
16
Հրեշտակների ձոր
Հրեշտակների ձորը Արարատի մարզի բնական կիրճ է՝ բաց երանգների ժայռերով և նեղ անցումներով։ Ջրի ու քամու ազդեցությամբ ձևավորված քարե պատերը հատկապես հետաքրքիր են լուսանկարչության համար։ Այցը ներառում է քայլք, իսկ շոգ կամ խոնավ եղանակի դեպքում պայմանները նախապես գնահատվում են։ Կքայլենք Հրեշտակների ձորի ժայռերի միջև և կտեսնենք կիրճի բնական ձևավորումները։ Քայլքի տևողությունն ու երթուղին համաձայնեցնում ենք՝ ըստ խմբի հնարավորությունների։
Ձորի հետաքրքրությունը ժայռերի նեղ անցումներն ու գունային շերտերն են, որոնք կարելի է դիտել քայլելու ընթացքում։ Սա բնական տարածք է, ոչ հարթ քաղաքային զբոսավայր։ Երթուղու երկարությունը համաձայնեցվում է նախապես՝ առանց յուրաքանչյուր խմբի համար ամբողջ արահետը պարտադիր դարձնելու։
17
Խուստուփ լեռ
Խուստուփը Սյունիքի լեռնային խորհրդանիշներից է՝ Կապանի շրջակայքի բարձրադիր տեսարաններով։ Գագաթ բարձրանալը սովորական մեքենայով էքսկուրսիա չէ․ անհրաժեշտ են առանձին քայլարշավային ծրագիր, պատրաստվածություն և լեռնային ուղեկցում։ Մոտեցման տարբերակն ու գնառաջարկը կազմվում են ըստ սեզոնի և խմբի հնարավորությունների։ Խուստուփի ծրագիրը կազմում ենք որպես առանձին լեռնային երթուղի՝ ըստ սեզոնի, օրերի և մասնակիցների պատրաստվածության։ Գագաթ բարձրանալը սովորական մեքենայով տուրի մաս չէ և պահանջում է առանձին համաձայնեցում ու գնառաջարկ։
Ծրագիրը նախ կազմվում է որպես լեռնային ուղևորություն՝ մեկնարկային կետի, քայլքի երկարության և վերադարձի պլանով։ Լեռնագագաթի տեսարաններն ու ցածրադիր դիտակետերը նույն այցը չեն։ Մեքենայով հասանելի հատվածը և հնարավոր արշավը համաձայնեցվում են առանձին։
18
Ծաղկեվանք
Ծաղկեվանքը Արա լեռան լանջի քարանձավային սրբավայր է, որը հայտնի է նաև Կույս Վառվառայի անունով։ Այստեղ բնական ժայռային միջավայրը միանում է տեղական ուխտագնացության ավանդույթներին։ Վերջին հատվածը հաղթահարվում է ոտքով, ուստի երթուղին ընտրվում է ըստ խմբի քայլելու հնարավորության։ Կայցելենք Արա լեռան Ծաղկեվանքի քարանձավային սրբավայրը։ Մոտեցման ճանապարհն ու քայլքի պայմանները նախապես ճշտում ենք՝ ըստ եղանակի։
Ժայռափոր սրբավայրի փոքր տարածքում բնությունն ու ուխտագնացության ավանդույթը միավորվում են։ Մոտեցման ժամանակ կարելի է դիտել Արա լեռան քարքարոտ լանջերը։ Այցը գնահատվում է ըստ ճանապարհի և քայլքի պայմանների․ այն չի ներկայացվում որպես մեքենայից անմիջապես հասանելի կանգառ։
19
Տեղերի վանք
Տեղերի վանքը գտնվում է Արագածի լանջին և ներկայացնում է միջնադարյան հայկական եկեղեցական ճարտարապետությունը։ Գավթի տանիքի երկու փոքր եկեղեցիները համալիրի ճանաչելի առանձնահատկություններից են։ Բաց տարածքից հնարավոր է դիտել լեռնային շրջակայքը, իսկ ներսում՝ քարե կառուցվածքի համաչափությունները։ Կայցելենք Տեղերի վանք՝ ծանոթանալու քարե եկեղեցու ճարտարապետությանը։ Կանգառը համադրվում է շրջակա բարձրադիր բնապատկերների դիտումով։
Տեղերի առանձնահատկությունը գավթի տանիքի երկու փոքր եկեղեցիների համադրությունն է հիմնական կառույցի հետ։ Դրանց դասավորությունը լավ է դիտել դրսից՝ համեմատելով շենքերի ծավալները։ Ներքին տարածքների մուտքը կախված է տեղում հասանելիությունից, իսկ տանիք բարձրանալ չի նախատեսվում։
20
Օձունի վանք
Օձունի եկեղեցին վաղմիջնադարյան հայկական ճարտարապետության կարևոր հուշարձան է՝ գյուղի բարձրադիր դիրքում։ Կամարաշարերը, քարե քանդակներն ու հարակից հուշակոթողը ներկայացնում են հնագույն քրիստոնեական արվեստը։ Շրջակայքից բացվում են Լոռու լեռների և Դեբեդի կիրճի ուղղությամբ տեսարաններ։ Կայցելենք Օձունի եկեղեցին և նրա տարածքը։ Կունենանք ժամանակ Լոռու այս ուղղության ճարտարապետությունն ու տեսարանները դիտելու համար։
Օձունի այցի ժամանակ եկեղեցու հետ միասին դիտեք նաև տարածքի քարե հուշակոթողը և քանդակների մանրամասները։ Գյուղի բարձրադիր դիրքը փոխում է Լոռու բնապատկերների դիտման անկյունը։ Եկեղեցու բակի զբոսանքը կարելի է կատարել հանգիստ տեմպով՝ առանց կիրճ իջնելու։
21
Լոռվա բերդ
Լոռվա բերդը միջնադարյան քաղաք-ամրոցի մնացորդ է՝ Ստեփանավանի մոտ։ Պաշտպանական դիրքը ձևավորվել է երկու կիրճերի միջև, իսկ տարածքում պահպանվել են պատերի ու շինությունների հատվածներ։ Այցը քայլքով է և պահանջում է զգուշություն բաց եզրերի մոտ։ Կշրջենք Լոռվա բերդի ավերակների տարածքում և կտեսնենք շրջակա կիրճերի բնապատկերները։ Այցը ներառում է բացօթյա քայլք։
Լոռի բերդը եղել է նաև քաղաքային կենտրոն․ տարածքի մնացորդները պետք է դիտել որպես բնակավայրի մասեր, ոչ միայն պարիսպներ։ Կիրճերի միջև դիրքը բացատրում է պաշտպանական առավելությունը։ Ցանկալի է քայլել նշված հատվածներով և ժամանակ հատկացնել ընդհանուր հատակագիծը պատկերացնելուն։
22
Բջնիի բերդ
Բջնիի բերդը բարձրանում է Հրազդանի կիրճի ժայռոտ բարձունքի վրա։ Պահպանված պարիսպներն ու ամրոցի մնացորդները հիշեցնում են բնակավայրի պաշտպանական դերը։ Վերելքը քայլքով է՝ անհարթ հատվածներով, իսկ վերևից երևում են գյուղն ու կիրճը։ Կայցելենք Բջնիի բերդի ավերակները և գյուղի վերևում բացվող տեսարանները։ Մոտեցման քայլքը համաձայնեցնում ենք խմբի հետ։
Վերևից կարելի է համադրել բերդի մնացորդները գյուղի և Հրազդանի կիրճի հետ՝ հասկանալու կառույցի դիրքը։ Սա առավելապես բացօթյա հնավայրի դիտում է։ Մոտեցման քայլքը և վերելքը համաձայնեցվում են ըստ խմբի հնարավորությունների․ հարթ մուտք չի ենթադրվում։
23
Ջերմուկի ջրվեժ · Ջրահարսի վարսեր
Ջերմուկի ջրվեժը հայտնի է նաև «Ջրահարսի վարսեր» անունով՝ ժայռերի վրայով թափվող ջրի տեսքի պատճառով։ Այն գտնվում է առողջարանային քաղաքի կիրճային միջավայրում և հարմար կանգառ է բնապատկերների սիրահարների համար։ Ջրվեժի մոտ քարերը կարող են թաց ու սահուն լինել։ Կկանգնենք Ջերմուկի «Ջրահարսի վարսեր» ջրվեժի մոտ։ Կունենանք ժամանակ ջրվեժը դիտելու և լուսանկարելու համար։
«Ջրահարսի վարսեր» անվանումը պատկերավոր բնորոշում է ջրի՝ ժայռով տարածվող հոսքը։ Ջրվեժը դիտեք թե՛ մոտակա հատվածից, թե՛ ընդհանուր կիրճի ֆոնին։ Հոսքի տեսքը կարող է փոխվել սեզոնի հետ, ուստի լուսանկարներում ջրի նույն ծավալը չի երաշխավորվում։
24
Ջերմուկի ըմպելասրահ
Ջերմուկի խմելու ջրերի սրահը քաղաքի հանքային ջրերի մշակույթի ճանաչելի վայրերից է։ Կամարաշարի տակ ներկայացված աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալ տարբեր ջերմաստիճանների հանքային ջրերին։ Այս կանգառը ճանաչողական է և չի ներառում բուժական ծրագիր կամ բժշկական խորհրդատվություն։ Կայցելենք Ջերմուկի ըմպելասրահը՝ ծանոթանալու հանքային ջրերի քաղաքի հայտնի վայրերից մեկին։ Այցը համադրում ենք քաղաքի զբոսանքի հետ։
Սյունաշարով զբոսանքը թույլ է տալիս ծանոթանալ Ջերմուկի առողջարանային մշակույթին՝ առանց բուժական ծառայության։ Ջրի համտեսը պարտադիր չէ։ Հանքային ջրի օգտագործումը չի ներկայացվում որպես բուժում կամ առողջական արդյունքի խոստում․ այցելությունը ճանաչողական բնույթ ունի։
25
Թռչունների քարանձավ · Արենի-1
Արենի-1 կամ Թռչունների քարանձավը կարևոր հնագիտական վայր է՝ կապված հնագույն գինեգործության և կենցաղի ուսումնասիրության հետ։ Այստեղ կատարված հայտնագործությունները ներառում են գինու պատրաստման կառույցների և հնագույն կաշվե կոշիկի գտածոներ։ Այցելությունը կատարվում է միայն թույլատրված հատվածներում՝ պահպանելով հնագիտական տարածքը։ Կայցելենք Արենի-1՝ Թռչունների քարանձավի տարածք։ Ներսի այցելությունն ու ուղեկցման պայմանները հաստատվում են ըստ գործող գրաֆիկի և տոմսերի։
Քարանձավի հնագիտական գտածոները ներառում են հին գինեգործության վկայություններ և հայտնի կաշվե կոշիկի հայտնաբերումը։ Տեղանքի այցն օգնում է պատկերացնել պեղումների միջավայրը․ բոլոր բնօրինակ գտածոները հենց քարանձավում ցուցադրված չեն։ Տոմսի և ներսի հասանելիության պայմանները ճշտվում են նախապես։
26
Գոշավանք
Գոշավանքը կապված է միջնադարյան մտածող և իրավագետ Մխիթար Գոշի անվան հետ։ Համալիրի եկեղեցիների ու գավիթների կողքին առանձնանում են նրբաքանդակ խաչքարերը։ Այն գտնվում է Գոշ գյուղի անտառապատ միջավայրում, ինչը հարմար է պատմական ու բնական կանգառը համադրելու համար։ Կշրջենք Գոշավանքի վանական համալիրում և կդիտենք նրա քարե կառույցները։ Այցը հարմար է Դիլիջանի շրջանի բնության հետ համադրելու համար։
Գոշավանքի անունը կապված է Մխիթար Գոշի՝ իրավագետի և մտածողի հետ։ Այստեղ առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի խաչքարերի նուրբ նախշերը․ մոտիկից դիտելիս բացահայտվում է քարե փորագրության մանրակրկիտ աշխատանքը։ Նախշերը դիտում ենք՝ առանց քարերի մակերեսներին դիպչելու։
27
Պարզ լիճ
Պարզ լիճը փոքր անտառային լիճ է Դիլիջանի շրջակայքում՝ ծառերի արտացոլանքներով և հանգիստ ափով։ Այստեղ կարելի է զբոսնել լճի մոտ և հանգստանալ անտառային միջավայրում։ Նավակը, զիփլայնը կամ այլ վճարովի զբաղմունքները սովորական կանգառի մաս չեն և ընտրվում են առանձին։ Կայցելենք անտառների մեջ գտնվող Պարզ լիճ և կզբոսնենք նրա մոտ։ Տեղում առաջարկվող վճարովի զբաղմունքները հիմնական փաթեթի մեջ չեն մտնում։
Լճի շուրջը անտառի արտացոլանքները փոխվում են ըստ եղանակի և սեզոնի։ Ափի կարճ զբոսանքը կարելի է ընտրել որպես հանգիստ կանգառ, իսկ անտառային ավելի երկար քայլքը ծրագրել առանձին։ Զիփլայնը կամ տեղում առաջարկվող այլ զբաղմունքները սովորական այցի մաս չեն։
28
Ոսկեվազի գինու գործարան
Ոսկեվազի գինեգործարանը ներկայացնում է Արագածոտնի գինեգործական միջավայրը և հայկական գինու արտադրությունը։ Տարածքի ամրոց հիշեցնող ճարտարապետությունը հետաքրքիր է նաև լուսանկարների համար։ Արտադրական հատվածի այցն ու գինու համտեսը հնարավոր են միայն նախապես համաձայնեցված ծրագրով։ Կայցելենք Ոսկեվազի գինու գործարանի տարածք՝ նախապես հաստատված ժամով։ Գործարանի էքսկուրսիան և գինու համտեսը ամրագրվում ու վճարվում են առանձին, եթե փաթեթում չեն հաստատվել։
Գինու այցելության ընթացքում կարելի է ընտրել ճարտարապետական տարածքի դիտում կամ նախապես ամրագրված արտադրական շրջայց ու համտես։ Դրանք տարբեր ձևաչափեր են և կարող են տարբեր արժեք ունենալ։ Հաստատման ժամանակ ճշտվում են համտեսվող գինիները, տևողությունը և խմբի չափը։
29
Արմենիա Վայն գինու գործարան
Արմենիա Վայնի համալիրում կարելի է ծանոթանալ հայկական ժամանակակից գինեգործությանը։ Այստեղ նաև գործում է գինու պատմությանը նվիրված թանգարան՝ առանձին այցելության ծրագրով։ Գործարանի էքսկուրսիան, թանգարանը և համտեսը համաձայնեցվում են առանձին՝ ըստ նախընտրած փաթեթի։ Կայցելենք Armenia Wine գինու գործարանի տարածք՝ հասանելիությունը նախապես համաձայնեցնելով։ Էքսկուրսիայի, թանգարանի և համտեսի ծառայությունները ներառվում են միայն առանձին հաստատման դեպքում։
Գործարանի շրջայցը, գինու պատմության թանգարանը և համտեսը կարելի է համադրել, սակայն դրանք նույն տոմսը կամ ծրագիրը չեն ենթադրում։ Այցի ձևաչափը որոշվում է ըստ հետաքրքրությունների՝ արտադրություն, մշակույթ կամ գինու համեր։ Կոնկրետ ծառայություններն ամրագրվում են նախապես։
30
Միմինոյի հուշարձան
Դիլիջանի Միմինոյի հուշարձանը նվիրված է համանուն ֆիլմի երեք գլխավոր հերոսներին։ Քանդակախումբը ներկայացնում է Ֆրունզիկ Մկրտչյանի, Վախթանգ Կիկաբիձեի և Եվգենի Լեոնովի մարմնավորած կերպարներին։ Այն քաղաքի ճանաչելի լուսանկարչական կանգառներից է և կապում է Դիլիջանը ֆիլմի հայտնի երկխոսությունների հետ։ Կունենանք ժամանակ քանդակները դիտելու և լուսանկարների համար։
Հուշարձանը մշակութային կարճ կանգառ է․ այն կարելի է դիտել Դիլիջանի զբոսանքի հետ միասին։ Կերպարների դեմքերն ու դիրքերը հետաքրքիր են ինչպես ֆիլմը ճանաչողներին, այնպես էլ պարզապես լուսանկարվելու համար։ Այստեղ երկար թանգարանային ծրագիր չի նախատեսվում։
31
Մոմիկ գինեգործարան
Մոմիկը Արենիի ընտանեկան գինեգործական վայր է՝ խաղողի այգիներով և WineCube համտեսի տարածքով։ Այստեղ այցելությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ Վայոց ձորի գինեգործական ավանդույթներին ու տեղական խաղողից պատրաստվող գինիներին։ Անունը կապված է միջնադարյան ճարտարապետ և քանդակագործ Մոմիկի հետ։ Գործարանի այցն ու համտեսի ձևաչափը նախապես համաձայնեցվում են․ անհատական տուրի հաշվարկում ներառված է տեղափոխումը, իսկ համտեսի արժեքը հաստատվում է առանձին։
Մոմիկի ընտրությունը հարմար է նրանց, ովքեր ցանկանում են գինու համտեսը կապել Արենիի ընտանեկան գինեգործության միջավայրի հետ։ Այցի ժամանակ ճշտվում են համտեսի կազմը, հնարավոր շրջայցը և տևողությունը։ Տեղերի հասանելիությունն ու համտեսի վերջնական արժեքը հաստատվում են առանձին։
32
Զվարթնոց
Զվարթնոցը վաղմիջնադարյան տաճարի հնագիտական տարածք է՝ պահպանված սյուներով և ճարտարապետական բեկորներով։ Դրանք պատկերացում են տալիս երբեմնի բացառիկ շրջանաձև կառույցի մասին։ Այցը ներառում է բացօթյա տարածքում քայլք, իսկ թանգարանի և մուտքի պայմանները համաձայնեցվում են նախապես։ Կայցելենք Զվարթնոցի ավերակների տարածք՝ տեսնելու պահպանված սյուներն ու կառույցի հետքերը։ Թանգարանի մուտքը առանձին է, եթե փաթեթում նշված չէ։
Զվարթնոցը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ Էջմիածնի հուշարձանների հետ ընդգրկված հնավայրն է։ Պահպանված սյուների դասավորությունն օգնում է պատկերացնել կորցրած շինության հատակագիծը։ Տարածքը դիտելիս կարելի է համեմատել առանձին քանդակազարդ քարերն ու տաճարի ընդհանուր ուրվագիծը։
